Դեկտեմբերի 5-9

1․ Նշե՛ք գրի կենտրոնները Հին Արևելքում։

Աշխարհի հնագույն գրային համակարգերից մեկը գործածել են հին եգիպտացիները։ Ունեցել է զարգացման երեք հիմնական փուլ՝ հիերոգլիֆային, հիերատական, դեմոտական (անվանումները փոխառնված են հին հույներից)։ Հիմնականը և հնագույնը հիերոգլիֆներն են, որ նշանակել են «սրբազան գիր»։

Ավանդության համաձայն, հիերոգլիֆները հայտնագործել է Ցան Ցզեն՝ առասպելական կայսր Խուան Դիի պալատական պատմագիրը։ Մինչ այդ չինացիները, իբրև թե, գործածում էին հանգուցային գիրը։ Այդ մասին հիշատակվում է «Դաո Դե Ցզին»-ում և «Ի-ցզինի» մեկնաբանություններում։

Սեպագրից, եգիպտական և չինական հիե- րոգլիֆային գրից զատ Հին Արևելքում կիրառվել են նաև այլ գրահամակարգերխեթալուվիական հիերոգլիֆային գիրը, արամեական և փյունիկյան հնչյունագիրը, նախաէլամա- կան պատկերային և գծային էլամերեն գրերը և այլն։ Իսկ Արևելյան Միջերկրականում նախքան այբբենական գրի ստեղծումը՝ Ք.ա. II հազարամյակում, ստեղծվեց վանկագիր–հնչյունագիր գիրը այսպես կոչված գծային գիրը, որն ուներ երկու տարբերակ՝ Ա և Բ: Սրանցից երկրորդը ներկայացնում էր հունարենի վաղ բարբառներից մեկը, իսկ առաջինի լեզուն առ այսօր պարզ չէ։ Գծային Ա գիրը ստեղծվել և կիրառվել է մինոս- յան դարաշրջանի Կրետեում։


2․ Նկարագրե՛ք Հին աշխարհի գրականության հիմնական ուղղությունները , թվարկե՛ք նշանավոր ստեղծագործությունները և հեղինակներին։

5-րդ դարում գրվեց հայոց պատմությունը, Մաշտոցի վարքը, ստեղծվեց հոգևոր բանաստեղծությունը, հայերեն թարգմանվեց «Աստվածաշունչ»-ը։

Ղևոնդ, VIII դարի հայ պատմիչ, որն իր աշխատությունում շարադրել է Հայաստանի պատմությունը 640 թվականից առ 788 թ.։ Գրքի վերջին մասը գրել է որպես ականատես։ Ղևոնդը Հայաստանում արաբական տիրապետության հաստատման, նվաճող արաբների դեմ հայերի պայքարի, և մասնավորապես՝ 703, 748, 762 և 774 — 775 թթ. արաբական լծի դեմ հայերի բարձրացած ապստամբությունների մասին մեր գիտելիքների հիմնական աղբյուրն է։ Ղևոնդը մեծ ուշադրություն է դարձնում նաև երկրի ներքին կյանքին, տալիս է Մեծ Հայքում, Աղվանքում ու Վիրքում արաբների վարած հարկային քաղաքականության նկարագրությունը։ Գրքում զետեղված է նաև արաբական խալիֆ Օմար Բ և բյուզանդական կայսր Լևոն Գ դավանաբանական հարցերով նամակագրությունը, որի հունարեն բնագիրը մեզ չի հասել։ Ղևոնդի կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Իր աշխատությունը գրել է Շապուհ Բագրատունի իշխանի խնդրանքով (մահ. 818 թ.), ուստի ենթադրվում է, որ Ղևոնդը ապրել և ստեղծագործել է 8-րդ դարի վերջերին։ Հայտնի է, որ Ղևոնդը վարդապետ էր և ուսյալ մենակյաց։ Ղևոնդի «Պատմության» տեքստըերկար ժամանակ համարվում էր կորսված և բացահայտվել է միայն 19-րդ դարի 40-ական թթ.։

3․ Նկարագրե՛ք հունական և հռոմեական իրավունքի նվաճումները։


Հռոմում անհատ քաղաքացիների իրավունքները ժամանակի հետ փոփոխվում էին, համապատասխան նրանց ծագման վայրին և պետությանը մատուցած ծառայություններին։ Դրանք նաև փոփոխվում էին պետության մեջ անհատի դասակարգմանը վերաբերող Հռոմեական օրենքին համապատասխան։ Տարբեր խավեր առանձնանում էին տարբեր օրինական իրավունքների համադրություններով, որոնք նրանց էին տրված:Հին Հռոմի քաղաքացիներին վերաբերող հռոմեական օրենքները, հասանելիք իրավունքները հետևյալներն էին.

  • Ius suffragiorum — հռոմեկական խորհրդարանում քվեարկելու իրավունք
  • Ius honorum — քաղաքացիական կամ հասարակական պաշտոն ունենալու իրավունք
  • Ius commercii — օրինական պայմանագրեր կնքելու և որպես Հռոմի քաղաքացի սեփականություն ունենալու իրավունք


4․ Հակիրճ ներկայացրե՛ք Հին աշխարհում ստեղծված համաշխարհային կրոնները․

Հեթանոսություն․

 Արամազդը՝ աստվածների հայրը, երկնքի ու երկրի արարիչը, լիություն, բարություն և արիություն պարգևողը,

 Անահիտը՝ արգասավորության, պտղաբերության մայր դիցուհին,

 Վահագնը՝ պատերազմի, քաջության և հաղթանակի աստվածը

 Աստղիկը՝ սիրո և գեղեցկության, երկնային լույսի և ջրի դիցուհին էր

Արեգակի, կրակի ու լույսի, մաքրության ու ճշմարտության աստվածը Արեգ-

Միհրն է:

ԵՎ ԱՅԼՆ։

Նոյեմբերի 28-դեկտեմբերի 2

1․ Նկարագրե՛ք պատմական այն տարածքն ու ժամանակաշրջանը, որտեղ և որում ձևավորվել է Հռոմեական պետությունը։

Հռոմեական կայսրություն, Հին Հռոմի հետ-հանրապետական ժամանակաշրջան, որը բնութագրվում է միանձնյա իշխանությամբ և Եվրոպայում, Ասիայում և Աֆրիկայում վիթխարի տարածքներ ընդգրկող պետության հաստատմամբ Եզրույթը գործածվում է առաջին կայսր՝ Օգոստոսի կառավարումից սկսած մինչև 476 թվականի Հին Հռոմի պատմությունը բնութագրելու համար։


2․ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ Սուլլայի դիկտատուրան Հռոմի համար։

Մ.թ.ա. 88 թվականին Հռոմը զրկվելով Պոնտոսի դեմ պատերազմը ղեկավարելու իրավունքից այդ ժամանակ ժողովրդական ժողովն այդ իրավունքը տվել էր Գայոս Մարիոսին, Սուլլան իր զորքով մտնում է Հռոմ (մ.թ.ա. 88) դա Հռոմի պատմության մեջ առաջին անգամ էր, երբ հռոմեական զորքը գրավում էր։ Հռոմը, հաշվեհարդար է տեսել հակառակորդների հետ, օրինագծեր է անցկացրել հօգուտ օպտիմատների։


3․ Ներկայացրե՛ք Կեսարի իրականացրած բարեփոխումները 

Հուլիոս Կեսարը Հռոմում ցմահ դիկտատոր նշանակվելուց և փաստացի ձևով անսահմանափակ իշխանություն ստանալուց հետո նաև ստացավ քրմապետի պաշտոնը։ Նա Ծերակույտի անդամների թիվը բարձրացրեց 900-ի, որոնցից շատերը իր զորահրամանատարներից ու նախկին ստրուկներից էին։ Կեսարը նաև ուժեղ հենարան ուներ ուրիշ երկրներում՝ նվաճված Գալլիայի ու մյուս պրովինցիաների բնակչության որոշ խավերին հռոմեական քաղաքացիություն նվիրելու պատճառով։ Նա սկսեց հատել նոր դրամ, որը հետո Հռոմում դարձավ դրամաշրջանառության միակ ձևը։ Ք․ա․ 45թ․ բարեփոխումներ կատարեց տոմարին՝ նախկին լուսնային օրացույցը փախարինելով արևայինով։ Կեսարը նույնիսկ թույլ տվեց իր քաղաքական հակառակորդներին վերադառնալ Հռոմ։

Նոյեմբերի 14-18

1․ Թվարկե՛ք հնդկական մշակույթի նվաճումները։

Հնդկաստանի մշակույթը հավաքականորեն վերաբերում է հազարավոր շրջանների և բոլոր կրոնների և համայնքների առանձնահատուկ մշակույթներին, որոնք այժմ ներկա են Հնդկաստանում։ Հնդկաստանի լեզուները, կրոնները, պարերը, երաժշտությունը, ճարտարապետությունը, կերակուրը և սովորույթները տարբերվում են ըստ տարածաշրջանի ամբողջ Հնդկաստանում։ Հնդկական մշակույթը՝ հաճախ պիտակավորված որպես մի քանի մշակույթների միավորում, տարածվում է Հինդուստան թերակղզու վրա և կրել է մի քանի հազարամյակների պատմության ազդեցությունը[1][2]։ Հնդկաստանի բազմազան մշակույթի բազմաթիվ տարրեր ինչպիսիք են հնդկական կրոնները, հնդկական փիլիսոփայությունը և հնդկական խոհանոցը խորը ազդեցություն են ունեցել աշխարհի վրա։


2․ Ներկայացրե՛ք Չինաստանը որպես մի շարք գյուտերի հայրենիք

Չինաստանում տեխնոլոգիական Science Co. Ltd ընկերությունը, որը մասնագիտացած է լոգարանների և խոհանոցների նորարարություններում, հայտարարել է «մարդկանց համար լվացքի մեքենա» արտադրելու պլանների մասին: Այն կներառվի Mirable տեխնիկայի շարքում։

Խոսքը հատուկ խցիկի մասին է, որն առայժմ կոչվում է «Ուսոյարոյի նախագիծ» Նրա հիմքում նորագույն «նուրբ պղպջակների տեխնոլոգիան» է, ինչպես նաև տարբեր սենսորների և արհեստական ինտելեկտի համակարգը՝ «բարդ լողանալու փորձ» ստեղծելու համար։

Նման ապարատի խնդիրն է՝ ոչ միայն մանրակրկիտ մաքրել մարդու մարմինը, այլև ապահովել տարածք, որտեղ կարելի է լիցքաթափվել հանգստացնող երաժշտության հնչյունների ներքո և մեքենայի ներսում ցուցադրվող տեսանյութով:

Ներսում գտնվող սենսորները կչափեն սիմպատիկ և պարասիմպատիկ նյարդերի վիճակը, իսկ ներկառուցված AI-ն կօգտագործի հավաքած տվյալները՝ ստեղծելու առավել հարմարավետ մթնոլորտ։

Իրականում մարդկային լվացքի մեքենայի հայեցակարգը նոր չէ։ 1970 թվականին Osaka Expo-ում ճապոնական էլեկտրոնիկայի հսկա Sanyo Electric-ը ցուցադրեց իր «Ուլտրաձայնային բաղնիքը», որը լվանում էր, մերսում և չորացնում մարդուն լիովին ավտոմատացված 15 րոպեանոց ցիկլով: Հետո այդ հայեցակարգը կոմերցիոն արտադրանք չդարձավ, բայց հիմա մեկ այլ ճապոնական ընկերություն ցանկանում է վերակենդանացնել այն՝ խոստանալով պատրաստի արտադրանք ներկայացնել մինչև 2025 թվականը։

Նոյեմբերի 7-11

1. Ի՞նչ ազդեցություն են ունեցել աշխարհագրական պայմանները եգիպտական քաղաքակրթության ձևավորման վրա։

Եգիպտոսը արևմուտքում սահմանակից է Լիբիային, հարավում՝ Սուդանին, արևելքում՝ Իսրայելին և Պաղեստինյան ինքնավարությանը. Ունի նաև ծովային սահման Սաուդյան Արաբիայի և Հորդանանի հետ։ Հյուսիսում ողողվում է Միջերկրական, արևելքում՝ Կարմիր ծովի ջրերով։

2. Նկարագրե՛ք առաջին քաղաք-պետությունների առաջացման գործընթացը Արևելամիջերկրածովյան շրջանում։

Քաղաք-պետությունը, որպես կանոն, փոքր շրջան է, որը կառավարվում է բացառապես քաղաքի կողմից և սովորաբար անկախ պետություն է։ Պատմականորեն քաղաք-պետությունները հաճախ մշակութային շրջանների մաս են կազմել, օրինակ, ինչպես Հին Հունաստանի, Փյունիկիայի, նախակոլումբոսյան Ամերիկայի ացտեկների և մայաների կամ Վերածննդի շրջանի Իտալիայի քաղաք–պետություններում։ Քաղաք-պետությունները սովորական երևույթ էին հին ժամանակներում։ Միջնադարում քաղաք-պետությունները եղել են այն տարածքների առանձնահատկությունը, որոնցում գտնվում են ներկայիս Գերմանիան, Իտալիան և Ռուսաստանը։Ժամանակակից աշխարհում փոքրաթիվ քաղաք-պետությունների օրինակներ են անկախ պետություններ (Սինգապուրը, Մոնակոն, Վատիկան)ը, ինչպես նաև ոչ ինքնակառավարվող տարածքներ (Ջիբրալթարը, Հոնկոնգը, Մակաոն և Ազատ քաղաք Քրիստիանիան)։


3․ Ներկայացրե՛ք Համմուրապիի օրենսգրքի պատմական նշանակությունը։

Համմուրապի արքայի օրոք Բաբելոնյան ռազմաքաղաքական վերելք է ապրում։ Վերջինս նախ և առաջ նվաճում է մի շարք ամորեական ցեղապետություններ և Հարավային Միջագետքի քաղաքները։ Այնուհետև բաբելոնյան զորքերը գրավում են Աշուրը և հաղթական արշավանքներ կատարում դեպի էլամ։ Համմուրաբին իր տիրապետությունը հաստատում է ողջ միջագետքի վրա։ Նա ձգտում էր ռազմական ուժով նվաճված պետությունը ամրապնդել նաև ներսից։ Այդ նպատակով նրա հրամանով հավաքվեցին Միջագետքում նախորդ դարաշրջաններում ստեղծված օրենքների ժողովածուներ, դրանք հիմնավորապես վերամշակվեցին, և կազմվեց միասնական օրենսգիրք։ Դա միջազգային իրավունքի պատմության մեջ առաջին հիմնավոր փորձն էր իրավական պետության ստեղծման ճանապարհին։


4․ Նկարագրե՛ք Կյուրոս Մեծի ստեղծած Աշխարհակալ տերությունը։

Մ. թ. ա. 558 թ-ին Կյուրոսը դարձել է Պարսուա և Անշան երկրների թագավոր, ապա ոտքի է հանել պարսկական ցեղերին և գրավել Մարաստանի մայրաքաղաք Էքբատանը, գահազրկել պապին:Թագավորության մայրաքաղաք է դարձրել իր հիմնադրած Պասարգադ քաղաքը:Այնուհետև գրավել է Ասորեստանը, Հայաստանը, Կապադովկիան և Պարթեոնը: Ըստ Քսենոփոնի և Մովսես Խորենացու` Հայաստանի Տիգրան Ա թագավորը Կյուրոսի մտերիմն էր և դաշնակիցը՝ ընդդեմ Մարաստանի: Ըստ հայկական առասպելի՝ Աժդահակին սպանել է Տիգրան Ա-ն: 

Արտաշեսյանների թագավորություն

Արտաշես Ա (Անհայտ — Մ.թ.ա 160թ)

Արտաշեսյան արքայատոհմի հիմնադիր (մ.թ.ա. 189-ից)
Մ.թ.ա. 190-ին, Մագնեսիայի ճակատամարտում Անտիոքոս III-ի պարտությունից հետո, ԱՐՏԱՇԵՍ Ա-ը, դաշինք կնքելով Հռոմեական հանրապետության հետ, ՄԵծ Հայքը հռչակել է անկախ թագավորություն:
Արտաշես Ա-ը վարել է Սելևկյանների պետությունը թուլացնելու քաղաքականություն, հմտորեն օգտագործել հարևան պետությունների և Հռոմի հակասելևկյան դիրքորոշումը:
Մ.թ.ա. 165-ին Արտաշես Ա-ն հաջողությամբ հետ է մղել Սելևկյան թագավոր Անտիոքոս IV Եպիփանեսի հարձակումը:
Կատարել է հողային բարենորոգումներ, երկիրը վարչականորեն բաժանել է 120 ստրատեգիաների, մեծացրել և կանոնավորել է հայկական բանակը, այն բաժանել չորս կողմնապահ զորավարությունների՝ Արլ., Արմ., Հվ., Հս., կարգավորել արքունի գործակալությունները:
Խրախուսել է գիտության և արվեստի զարգացումը:
Արտաշես Ա-ի օրոք կառուցվել են Արտաշատ մայրաքաղաքը (180- ականներին), Զարեհավան և Զարիշատ քաղաքները:
Նրա մասին հյուսվել է «Արտաշես և Սաթենիկ» ավանդազրույցը

Տիգրան 2-րդ Մեծ (մ.թ.ա 95-55թթ)

– Տիգրան Մեծը Մեծ Հայքի գահին հաստատվեց մ. թ. ա. 95 թ. և բավական ուշագրավ ժառանգություն ստացավ: Երկրի տնտեսական, քաղաքական և ռազմական հզորացումը սկսվել էր Տիգրանի գահակալումից շուրջ 80-85 տարի առաջ: Արտաշես Ա-ն` Տիգրան Մեծի պապը, մեր պատմության մեջ հայտնի է որպես թագավորական տան հիմնադիր` իր հողային բարեփոխումներով:

Տիգրան Մեծը ժառանգել էր համեմատաբար խաղաղ պետություն, որը նաև տնտեսապես հզորացել էր: Այս հիմքի վրա նրա առաջին քայլը նոր բանակի ստեղծումն էր, որակապես նոր կառուցվածքով բանակի, որն ի վիճակի էր ոչ միայն զուտ պաշտպանական գործողություններ վարելու, այլև ակտիվ հարձակողական: Հետևակը բաժանվեց թեթևազեն և ծանրազեն գնդերի: Գնդերի մեջ առանձնացվեցին միատեսակ զինված և նույն պաշտպանական հանդերձանքով միջանկյալ ստորաբաժանումներ` ջոկատներ, որոնք համապատասխանում են ժամանակակից բանակների համակարգերում գումարտակներին. 3-6 հարյուրյակ, որոնք իրենց հերթին բաժանվում էին հարյուրակների, հիսնյակների և այլն: Թեթևազեն և ծանրազեն գնդերի բաժանումը հնարավորություն տվեց հստակորեն տարանջատել նաև նրանց գործողությունները մարտադաշտում: Հետևակի կառուցվածքում առանձնացվեցին սակրավորների ջոկատներ, որոնք ունենում են բահեր, կացիններ ու սակրեր: Կային նաև խոյերն ու բաբանները սպասարկող ստորաբաժանումներ: Բացի այդ` կիրառվում էին հրկիզող միջոցներ (նավթ, մայրի ծառի ընկույզի յուղ և այլն), որոնք, ի դեպ, մեր մարտավարության մեջ հայտնի են առնվազն Արարատյան թագավորության շրջանից` մ. թ. ա. 9-6-րդ դարերից: Հեծելազորը ևս բաժանվեց գնդերի: Տիգրան Մեծի դարակազմիկ նորարարությունն այն էր, որ ոչ միայն հեծելազորը բաժանվեց երկու մասի` թեթևազեն և ծանրազեն, այլև ծանրազեն հեծելազորի մեջ առանձնացվեց զրահավոր հեծելազորը, այսինքն` հեծելազորի մի տեսակ, որի դեպքում զրահավորվեց նաև ձին: Այսինքն` Եվրոպայում ասպետական բանակների ստեղծումից մոտ հազար տարի առաջ Տիգրան Մեծն ստեղծեց ասպետական հեծելազոր հիշեցնող զորամաս, որը մարտադաշտում ամենակարևորն էր և ուներ հստակ մարտավարական դեմք:

Աղբյուրներ 1 2

Երվանդունյաց Թագավորություն (մ.թ.ա 570 -72 թթ)

1. Նկարագրե՛ք Երվանդունյաց Հայաստանի կառավարման համակարգը։

Երվանդունիների թագավորությունն իր բնույթով արևելյան տիպի միապետություն էր, որի գլուխ կանգնած էր թագավորը։ Թագավորական իշխանությունը ժառանգական էր, որը հորից անցնում էր որդուն։ Ինչպես Աքեմենյան Պարսկաստանում և Առաջավոր Ասիայի շատ երկրներում, նույնպես և այնտեղ հողը պետության սեփականությունն էր։ Բացի հողից, պետությանը կամ թագավորին են պատկանել նաև քաղաքները, բերդերը, հանքերը, ջրանցքները, ճանապարհները։ Օգտագործման իրավունքով, գուցե և գանձվող պետական հարկի մի մասը յուրացնելու պայմանով ընդարձակ հողային տիրույթներ են ունեցել թագավորական և ռազմաստրկատիրական ավագանու ազգատոհմերը։


2․ Համեմատե՛ք Վանի թագավորության և Հայկազուն Երվանդականների թագավորության պետական կարգը /

Թե Վանի, թե Հայկազունյաց թագավորություները միապետություն էին, պետության գլուխ կանգնած էր Արքան։

Հայկազուն երվանդականների հետո երկրի կարևորագույն դեմքը քրմապետին էր, իսկ Վանի թագավորությունում խորհրդականները։

 հայերի ծագման հիմնական ավանդազրույցները

Հայկի և Բելի մասին առասպելը, պատմականանալով, կապվել է հայկական ցեղերի կամ նախահայրերի և նրանց հարավային հարևանների (ասորեստանցիներ կամ բաբելացիներ) հետ և վերածվել է դյուցազնավեպի։ Աղեղնավոր Հայկը հայ ցեղի նախնին է, իսկ բռնակալը Բելը՝ սեմական ժողովուրդների արեգակնային աստվածը կամ Ասորեստանի թագավորը։ Վերջինս հպատակեցնում է բոլոր հսկաներին ու ժողովուրդներին։ Հայկը չի հպատակվում նրան: Իր տոհմով Բաբելոնից գալիս է Արարադ երկիրը, ապա անցնում է Հարք, հիմնում իր անունով բնակավայր՝ Հայկաշեն և բնակվում այնտեղ։ Տիտանյան Բելը դեսպան է ուղարկում Հայկի մոտ՝ առաջարկելով հնազանդություն և խաղաղություն։ Հայկը մերժում է: Բելը մեծ զորքով մտնում է Արարադ երկիրը։ Ճակատամարտում Հայկն իր երեքթևյան նետով սպանում է Բելին։ Ըստ վեպի՝ Հայկից սերում են հայերը, իսկ նրա բնակած երկիրը կոչվում է Հայք։ Կռվի վայրը Հայկն անվանում է Հայոց ձոր։ Պատմությունը հիշվում է Մովսես Խորենացու (V դար) և Սեբեոսի (VII դար) պատմություններում, իսկ առանձին պատառիկներ՝ Անանիա Շիրակացու, Ջիվանշիրի, Վանական Վարդապետի և ուրիշների երկերում, նաև ժողովրդական զրույցներում: Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Հայկը գանգրահեր, վայելչակազմ, զվարթ աչքերով, ուշիմ ու խոհեմ, քաջ, երևելի և ազատասեր դյուցազն է: Հայկի և Բելի բանակների միջև ճակատամարտը տեղի է ունեցել Վանա լճի, Ք.ա. 2492 թ.: Հայ ժողովուրդը Հայկի անունով է կոչել Օրիոն համաստեղությունը: «Գեղապատշաճ», «Խայտակն», «Քաջագանգուր», «Վարսագեղ» անուններով փառաբանվող Հայկը երբեմն նույնացվել է Հրատ (Մարս) մոլորակի հետ:

Մեր գերդաստանը

Ողջու՛յն… Ես Մարիամն եմ, և հիմա կփորձեմ «Մեր գերդաստանը» ընտանեկան նախագծի շրջանակում ձեզ ներկայացնել իմ գերդաստանի պատմությունը։
Իմ արմատները սերում են Վանից, ինչպես Արարատյան դաշտավայրում ապրող մեզանից շատերինը։ Արդեն 105 տարի է անցել հայոց ցեղասպանությունից, որի հետևանքով մեր պապերը թողել են իրենց հարազատ բնակավայրերը, տուն ու տեղ և, բռնելով գաղթի ճամփան, հայտնվել օտարության մեջ, ոմանք մեն-մենակ, ոմանք էլ մեկ-երկու հարազատի հետ։ Իմ պապի պապն էլ իր մոր և երկու եղբայրների հետ 1915թ․ բռնելով գաղթի ճամփան՝ անցել է Արաքսն ու եկել Էջմիածին։ Նրա անունը Արամայիս էր։ Այդ ժամանակ նա 15 տարեկան է եղել, այսինքն ճիշտ իմ տարիքին։ Չեմ կարող պատկերացնել, թե ինչ դժվար է եղել նրա համար այդ տարիքում անցնել դժոխքի միջով և Էջմիածնում նոր կյանք սկսել՝ պատասխանատվություն կրելով 2 փոքրիկ եղբայրների՝ 5 և 7 տարեկան Վարդանի ու Գուրգենի համար։ Մոր անունը եղել է Փիրուզ: Ասում են՝ նրա բարությունն այնքան անսահման էր, որ նոր հաստատված վայրում՝ Արբատում և հետագայում Արևիկում , նրան Մարե են կոչել, ասել է թե՝ Մեծ մայր։ Փիրուզ տատից մեզ է հասել մի շատ գեղեցիկ արծաթե գոտի, որը փոխանցվել է սերնդե սերունդ՝ հասնելով մինչև ավագ հարսին։
Արամայիս պապը ևս մեկ եղբայր էլ է ունեցել, ով իրենից մեծ է եղել՝ Հմայակը։ Այն ժամանակ մեծ ընտանիքին օգնելու համար նա գնացել է արաբական երկրներ աշխատելու, 7 տարի մնացել է օտարության մեջ, ապա իր վաստակած ոսկիները բեռնած ձիուն ելել է Էրգիր, սակայն Եփրատն անցնելիս ձին իր աշխատած ոսկիներով քշել-տարել է, իսկ խեղճը, չդիմանալով այդ ցավին, մահացել է:
Վերադառնանք Արամայիս պապին։ Նա իր նոր տունն է ստեղծել Արմավիրի մարզի Արևիկ գյուղում, ուր մինչև այժմ էլ ապրում են նրա սերունդները։ Նա պատմել է, որ նույնիսկ հանդիպել է Անդրանիկ Զորավարին իր քաջերի հետ։ Ցավոք, մանրամասներ ինձ հայտնի չեն։ Նրա եղբայրները, մասնակցելով Հայրենական Մեծ պատերազմին, ցավոք, զոհվել են։ Նա ամուսնացել է Հայկուշ անունով մի աղջկա հետ, ունեցել մեկ տղա՝ Վարազդատը։ Երբ տղան եղել է 4 տարեկան, Հայկուշ տատը մահացել է, իսկ Արամայիս պապը նորից է ամուսնացել, այս անգամ Սևանի Նորաշեն գյուղից մի կնոջ՝ Անահիտի հետ, ով այդ ժամանակ  ուներ 2 աղջիկ։ Տատս պատմում է,  որ Անահիտ տատը շատ բարի և լավ կին է եղել։ Վարազդատն էլ ունեցել է 4 տղա և 1 աղջիկ՝ Ալբերտ, Աշոտ, Էդվարդ, Յուրա և Հայկուշ։ Ես այս մեծ գերդաստանից Վարազդատ պապի մեծ տղայի՝ Ալբերտի ավագ որդու դուստրն եմ՝ Մարիամն…Ահա այսքանը իմ գերդաստանի մեծ պատմությունից։

Թեմա 3. Արարատյան թագավորություն

1․ Նշե՛ք Վանի տերության սահմանները Սարդուրի 2-րդի օրոք։

Սարդուրի II արքայի օրոք, Վանի թագավորությունը ունեցել է տարածքային ամենամեծ աճը։ Այն հյուսիսում հասնում էր Սև ծով, հյուսիս-արևելքում՝ Կուր գետ, արևելքում՝ Կասպից ծով, արևմուտքում՝ Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում՝ Պարսից ծոց, և հարավ արևմուտքում՝ Միջերկրական ծով։

2. Ներկայացրե՛ք Վանի արքաների կատարած բարեփոխումները և շինարարական աշխատանքները։

Մենուա արքայի օրոք Վանի թագավորությունը հզորացել է առանձնակի: Նա կառուցել է 72կմ երկարություն ունեցող <<Մենուայի ջրանցքը>>, որը մինչ օրս օգտագործվում է: Քանի որ Մենուան հատուկ ուշադրություն էր դարձնում ռազմական շինություններին, նա նաև հիմնել է մի քանի ամրոցներ: Արգիշտի առաջինի օրոք հիմնվել է Էրեբունի ամրոցը: Բացի Մենուայի ջրանցքից նաև կառուցվել է 25կմ երկարություն ունեցող <<Ռուսայի ծով>> կոչվող ջրամբարը:


3․ Վերհանե՛ք Վանի թագավորության անկման պատճառները

Ռուսա II-ից հետո սկսվեց պետության թուլացումը։ Վերջին հստակ թվագրվող արքան Սարդուրի III-ն է, որն ասորեստանյան արձանագրություններում հիշատակվում է մ. թ. ա. 643 թ-ին։ Նրանից հետո իշխել է նրա որդին՝ Սարդուրի IV-ը, ում կառավարման շրջանի մասին մենք գրեթե անտեղյակ ենք: Ավելի ենք տեղեկացված Ռուսա III-ի  իշխանության շրջանի մասին Վանա լճի արևելյան շրջաններում և Արարատյան դաշտում գտնված արձանագրություններից, որոնք վկայում են Ռուսա III-ի օրոք պետության սահմանների նեղացման մասին: Վանի թագավորության թուլացման և անկման հիմնական պատճառն է  հյուսիսիսց եկած սկյութական ցեղերը: Վանի թագավորությունը առաջինն էր, որ միավորեց ողջ լեռնաշխաարհը մեկ թագավորության մեջ։ Ցավոք ինչպես այլ թագավորություններ Վանի թագավորություն էլ անկում ապրեց, բայց թե ինչպես կամ երբ հայտնի չէ: Կարծիքներ կան, որ Վանի արքայատոհմերի փոփոխությունը կատարվել է հեղաշրջմամբ՝ նախքան  մ. թ. ա. 609 թ.:

Թեմա 2․ Պետություն. գաղափարներ և ուսմունքներ

1․ Ձեր կարծիքով, պետության ծագման ո՞ր տեսությունն է առավել հիմնավորված:

2-ն էլ իրար լռացնում են


2․ Ի՞նչ հատկանիշներով է օժտված սոցիալական պետությունը:

  • Պետության բարձր տնտեսական զարգացվածությունը, որն հնարավորություն է տալիս վերաբաշխելու բնակչության եկամուտները, առանց վնասելու խոշոր սեփականատերերին,
  • Տնտեսության սոցիալապես ուղղվածության կառուցվածքը,
  • Քաղաքացիական հասարակության ձևավորումը,
  • Տարբեր սոցիալական ծրագրերի մշակումը պետության կողմից,
  • Սոցիալական պատասխանատվությունը քաղաքացիների առջև,
  • Պետության նպատակների ընդունումը, յուրաքանչյուրին արժանապատիվ կենսապայմանների, սոցիալական ապահովության և անհատական ինքնապաշտպանության համար հավասար նախնական պայմանների ապահովումը։


3․ Ինչպե՞ս է պետությունը կարգավորում հասարակական կյանքը

Պետությունը հիմնում է օրենքներ, այդ քայլով հետ է տանում մարդկությանը քաուսից։