Վանի թագավորությունը պետություն է եղել, որը եղել է Հայկական լեռնաշխարհում, մ․թ․ա 9-6րդ դարերում։ Թագավորության արքաների թողած արձանագրություններում երկիրը կոչվել է Բիայնիլի, Նաիրի, Ուրարտու, Արարատյան թագավորություն անուններով։ Թագավորության հիմնադիր արքա է հիշատակվում Արամեն, որը ունեցել է մի քանի անուն (Արամ, Արամու, Արամա), և որը կառավարել է մ․թ․ա 860-840 թվականներին։ Նրա մասին տեղեկություններ է պահպանվել Ասորեստանի Սալմանասար Գ թագավորի արձանագրություններում։ Արամեին հաջորդել է Սարդուրի Ա-ն, որը մ․թ․ա․ 830-ական հզորացրել է երկիրը և Վանա լճի ափին հիմնել Վան մայրաքաղաքը, որին նրան ասում էին նաև Տուշպա կամ Տոսպ։ Վան անունից էլ առաջացել է թագավորության անունը՝ Վանի թագավորություն։ Սարդուրի Ա-ին հաջորդում է Իշպուինին, որը իր որդի Մենուայի հետ իրականացնում է մի շարք բարեփոխումներ և շարունակում հզորացնել երկիրը։ Վանի թագավորությունը իր հզորության գագաթնակետին է հասել Արգիշտի Ա-ի գահակալման ժամանակաշրջանում և կառավառել է թագավորությամբ մ.թ.ա. 786-764 թվականներին։ Նա կազմակերպել է մի շարք արշավանքներ դեպի Ասորեստան և այլ երկներ։ Նա շրջափակման մեջ է գցել Ասորեստանը, որի հետևանքով հակառակորդի զորավարները սարսափում էին նրանից և ասում, որ «նրա անունը հնչում է ինչպես ծանր հողմ»։ Արգիշտի Ա-ից հետո գահը անցնում է նրա որդի Սարդուրի Բ-ին, որը նույնպես շարունակում է տարածքային նվաճումները։ Սարդուրի Բ-ից հետո երկրում սկսում է անկման ժամանակաշրջան, որի ժամանակ գահակալում են Ռուսա Ա-ն, Արգիշտի Բ-ն, Ռուսա Բ-ն, Սարդուրի Գ-ն, Սարդուրի Դ-ն, Էրիմենան, Ռուսա Գ-ն և Ռուսա Դ-ն։ Էրեբունին գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում՝ Արին բերդ բլրի վրա: Հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Վանի թագավորության արքա Արգիշտի Ա-ի կողմից: Վանի թագավորության ճարտարապետական արվեստի համար բնութագրական է եղել շինությունները ներսից ներկերով ու բազմագույն քարերով զարդարելու արվեստը։ Զարդարվեստի փայլուն նմուշներ են Արին-Բերդի (Էրեբունի), Կարմիր Բլուրի (Թեյշեբաինի) շինություններում հայտնաբերված որմնանկարներր։ Դրանք բազմագույն են և վկայում են Վանի թագավորության ճարտարապետության մեջ գույնի առանձնահատուկ դերի մասին։ Էրեբունիի որմնանկարներից մեկում պատկերված է թագավորական որսի տեսարան, որի մասնակիցներից են ինքը՝ արքան, նրա մերձավոր մեծատոհմիկները, այրուձին ու հետևակը։ Վանի թագավորության մարդիկ եղել հեթանոս։ Թագավորությունը վերջնական կործանվել է մ․թ․ա 590 թվականին։

Վանի թագավորությունում եղել են շատ աստվածներ, Խալդի եղել էն գլխավորը, ահա նրա նկարը։

Վանի թագավորությանը ամենահզոր ժամանակաշրջանը Արգիշտի Ա-ի թագավորության ժամանակաշրջանը։

Алан Рикман – британский актер театра и кино, который идеально вживался в самые разнообразные роли, будь то террорист Ганс Грубер в боевике «Крепкий Орешек», или волшебник Северус Снегг в легендарной поттериане, и даже Григория Распутина зарубежные зрители ассоциируют с Аланом Рикманом. Фильмы с участием Рикмана можно долго перечислять и много раз пересматривать, и каждый раз удивляться насколько он чувствовал своих героев, его персонажи заставляют зрителей негодовать, смеяться, плакать, и восхищаться его талантом. В биографии пойдет речь о долгом пути к славе, главных ролях и главной женщине в жизни Алана Рикмана.

СЕМЬЯ И ДЕТСТВО
Легендарный актер родился 21 февраля 1946 в Хаммерсмите, районе Лондона, расположенном на северном берегу Темзы. Алан был вторым ребенком в семье, на момент рождения будущего актера его родители воспитывали двухлетнего сына Дэвида. Через несколько лет родились еще двое детей, Майкл и Шейла. Родителями Алана и его братьев и сестры были валлийка Маргарет Дорин Роуз и ирландец Бернард Уильям Рикман. Отец работал на фабрике и слыл неплохим художником, мать занималась домом и воспитанием детей. Денег многодетной семье не хватало, но, несмотря на бедность и разное вероисповедание (Бернард исповедовал католицизм, а Маргарет была методисткой), родители любили и поддерживали друг друга. В 1954 году рак легких забрал у Алана и его семьи отца и единственного кормильца, это стало настоящим шоком для Алана, его матери, братьев и сестры. Мать осталась одна с четырьмя детьми, старшему из которых было девять лет, а младшей сестре Алана всего пять. Маргарет бралась за любую работу, постоянно училась новому, а дети поддерживали ее и старались не огорчать.
Смерть отца научила Алана всегда рассчитывать только на себя и свои силы. Мальчик засел за учебники, был прилежным и внимательным учеником, и его упорство и трудолюбие принесли плоды – Алан получил грант на обучение в элитной лондонской школе «Латимер». В латимерской школе Алан Рикман впервые вышел на сцену, играя в ученической постановке «King Grizzly Beard». С этого момента началась любовь юноши к сцене и актерскому мастерству.

Ալան Ռիկման՝ բրիտանացի թատրոնի և կինոյի դերասան, ով իդեալականորեն ընտելացել էր տարբեր դերերի՝ լինի դա ահաբեկիչ Հանս Գրուբերը մարտաֆիլմում Die Hard, թե կախարդ Սևերուս Սնեյփը լեգենդար Potterian-ում, և նույնիսկ Գրիգորի Ռասպուտինը ասոցացվում է Ալան Ռիկմանի հետ։ օտար հանդիսատեսի կողմից։ Ռիքմանի մասնակցությամբ ֆիլմերը կարելի է երկար թվարկել և բազմիցս նայել, և ամեն անգամ զարմանում ես, թե որքան է նա զգացել իր կերպարները, նրա կերպարները դիտողներին վրդովեցնում են, ծիծաղում, լացում և հիանում նրա տաղանդով։ Կենսագրությունը պատմելու է դեպի փառք տանող երկար ճանապարհի, գլխավոր դերերի և Ալան Ռիկմանի կյանքում գլխավոր կնոջ մասին։

ԸՆՏԱՆԻՔ ԵՎ ՄԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

Լեգենդար դերասանը ծնվել է 1946 թվականի փետրվարի 21-ին Համերսմիթում՝ Լոնդոնի տարածքում, որը գտնվում է Թեմզայի հյուսիսային ափին։ Ալանը ընտանիքի երկրորդ երեխան էր, ապագա դերասանի ծննդյան ժամանակ ծնողները մեծացրել են իրենց երկու տարեկան որդուն՝ Դեյվիդին։ Մի քանի տարի անց ծնվեցին ևս երկու երեխա՝ Մայքլը և Շեյլան։ Ալանի ծնողները և նրա եղբայրներն էին ուելսցի Մարգարեթ Դորին Ռոուզը և իռլանդացի Բեռնարդ Ուիլյամ Ռիկմանը։ Հայրն աշխատում էր գործարանում և հայտնի էր որպես լավ նկարիչ, մայրը զբաղվում էր տան գործերով և երեխաներ էր մեծացնում։ Բազմազավակ ընտանիքը բավարար գումար չուներ, բայց չնայած աղքատությանը և տարբեր կրոններին (Բեռնարդը կաթոլիկ էր, իսկ Մարգարեթը՝ մեթոդիստ), ծնողները սիրում էին և աջակցում միմյանց։ 1954 թվականին թոքերի քաղցկեղը Ալանից և նրա ընտանիքից խլեց նրա հորը և միակ կերակրողին, դա իսկական ցնցում էր Ալանի, նրա մոր, եղբայրների և քրոջ համար: Մայրը մենակ էր մնացել չորս երեխաների հետ, որոնցից մեծը ինը տարեկան էր, իսկ Ալանի կրտսեր քույրը՝ ընդամենը հինգը։ Մարգարիտը ստանձնում էր ցանկացած գործ՝ անընդհատ նոր բաներ սովորելով, իսկ երեխաները աջակցում էին նրան ու աշխատում չտխրեցնել։
Հոր մահը Ալանին սովորեցրեց միշտ հույս դնել միայն իր և իր ուժերի վրա։ Տղան նստեց դասագրքերի համար, ջանասեր և ուշադիր աշակերտ էր, և նրա համառությունն ու աշխատասիրությունը տվեցին իրենց պտուղները. Ալանը դրամաշնորհ ստացավ՝ սովորելու Լոնդոնի էլիտար «Լատիմեր» դպրոցում։ Լատիմերի դպրոցում Ալան Ռիքմանը առաջին անգամ հայտնվեց բեմում՝ խաղալով «Քինգ Գրիզլի մորուք» ուսանողական բեմադրությունում։ Այդ պահից սկսվեց երիտասարդի սերը դեպի բեմը և դերասանությունը։

Աղբյուր

Translation from Russian to English:
about the Mexican New Year

Russia

В мексиканских традициях празднования Нового года сплетены обычаи и обряды древних индейских народов и испанских колонизаторов.

Жители страны тщательно подбирают новогодний наряд. Мексиканцы надевают новую, яркую и вычурную одежду. Девушки надевают нижнее белье красного цвета, который символизирует успех в любовных делах и скорое замужество, или желтого, который притягивает богатство, благополучие и успех.

Интересная традиция – хождение с чемоданами вокруг дома. Любители путешествий верят, что такой ритуал принесет им в следующем году новые маршруты и приключения.

В Мексике полюбилась и прижилась испанская традиция съедания двенадцати виноградин. В полночь под каждый удар курантов жители страны съедают по одной ягоде и загадывают желание. Тех, кто успеет осуществить этот ритуал, ожидает исполнение заветных мечтаний.

Любимая традиция среди взрослых и детей – разбивание пиньяты. Пиньята – атрибут новогодних праздников в Мексике. Она представляет собой обклеенный пестрой бумагой или расписанный глиняный полый сосуд в виде фигуры животного или звезды. Пиньяту наполняют сладостями, фруктами и орехами, подвешивают на веревке в доме или во дворе. В канун Нового года ее пытаются разбить палкой с завязанными глазами. Того, кому это удастся, ждет счастье в следующем году. Участники праздника подбирают и съедают высыпавшиеся лакомства, которые символизируют благополучие и процветание. Мексиканцы верят, что пиньята в виде звезды с семью лучами олицетворяет семь смертных грехов. При ее разбивании человек освобождается от пороков.

Праздничный стол у мексиканцев отличается изобилием и колоритом. Центральное место в новогоднем меню занимает фаршированная индейка, манчамантелес – свиное жаркое, бакалао – вяленая треска с овощами, тамале – кукурузные лепешки, ромеритос – сушеные креветки с картофелем. На десерт хозяйки подают бунуэлос – сладкие блинчики и свежие фрукты. Любимые алкогольные напитки жителей Мексики – горячие фруктовые пунши, вино, сидр, текила и «Маргарита». Детям подают горячий шоколадный коктейль – кальенте.

В новогоднюю ночь мексиканцы дарят друг другу на счастье небольшие сувениры. Родители изготавливают для своих детей из папье-маше фигурки животных и выпекают пряники в виде кукол, которые двручают им после полуночи.

English

In the Mexican traditions of celebrating the New Year, the customs and rituals of the ancient Indian peoples and the Spanish colonialists are intertwined.

Residents of the country carefully select a New Year’s outfit. Mexicans wear new, bright and artsy clothes. Girls wear red underwear, which symbolizes success in love affairs and imminent marriage, or yellow, which attracts wealth, prosperity and success.

An interesting tradition is walking around the house with suitcases. Travel enthusiasts believe that such a ritual will bring them new routes and adventures next year.

In Mexico, the Spanish tradition of eating twelve grapes fell in love and took root. At midnight, under each blow of the chimes, the inhabitants of the country eat one berry and make a wish. Those who manage to carry out this ritual will have their cherished dreams come true.

A favorite tradition among adults and children is piñata breaking. Pinata is an attribute of the New Year holidays in Mexico. It represents a hollow earthen vessel pasted over with variegated paper or painted in the shape of an animal or a star. The piñata is filled with sweets, fruits and nuts and hung from a rope in the house or yard. On New Year’s Eve, they try to smash her with a stick while blindfolded. Those who succeed will be happy next year. The participants of the holiday pick up and eat the spilled delicacies, which symbolize well-being and prosperity. Mexicans believe that the star-shaped piñata with seven rays represents the seven deadly sins. When it is broken, a person is freed from vices.

The festive table among the Mexicans is rich and colorful. The centerpiece of the New Year’s menu is stuffed turkey, manchamanteles — roast pork, bakalao — dried cod with vegetables, tamale — corn tortillas, romeritos — dried shrimp with potatoes. For dessert, the hostesses serve bunuelos — sweet pancakes and fresh fruit. Mexico’s favorite alcoholic drinks are hot fruit punches, wine, cider, tequila and Margarita. Children are served a hot chocolate cocktail — caliente.
On New Year’s Eve, Mexicans give each other small souvenirs for good luck. Parents make animal figurines for their children from papier-mâché and bake doll-shaped gingerbread cookies, which they give them after midnight.

Հայկական լեռնաշխարհ կամ Հայկական բարձրավանդակ

Պատմաաշխարհագրական տարածք, հայ ժողովրդի բնօրրան: Գտնվում է Առաջավոր Ասիայում՝ Իրանական և Փոքրասիական բարձրավանդակների միջև: Հյուսիսում Կովկասյան լեռներն են և Սև ծովը, հարավում՝ Միջագետքի դաշտավայրը։ Լեռնաշխարհի տարածքը մոտ 400 000 քառակուսի կիլոմետր է: Նրա տարածքում գոյություն ունեն հայկական երկու պետություններ՝ Հայաստանի և Արցախի հանրապետությունները, որոնք միասին (մոտ 42 000 քառ. կմ) կազմում են լեռնաշխարհի տարածքի մոտ 11 տոկոսը: Գրեթե նույնքան տարածք է զբաղեցնում լեռնաշխարհի այն հատվածը, որը պատկանում է Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը: Ադրբեջանի Հանրապետությունում տարածքում են գտնվում լեռնաշխարհի գավառներից Գարդմանը և Գողթանը (Նախիջևան), Վրաստանում՝ Ջավախքը: Հայկակա՝ բարձրավանդակի մոտ երկու երրորդ այժմ գտնվում է Թուրքիայի Հանրապետության կազմում։

Հայկական լեռնաշխարհը և նրա սահմանները

Հայկական լեռնաշխարհում ապրել ու իր բազմադարյան պատմությունը կերտել հայ ժողովուրդը: Այն բնական պայմանների յուրօրինակ համալիր է, ֆիզիկաաշխարհագրական առանձին միավոր։ Բարձրավանդակն աչքի է ընկնում մակերևույթի ինքնատիպ երիտասարդ հրաբխային լանդշաֆտով ու միջլեռնային գոգավորություններով, բարձրլեռնային լճերով ու արագահոս գետերով, ցայտուն արտահայտված վերընթաց գոտիականությամբ: Այստեղ հանդիպում են երկրագնդի գրեթե բոլոր բնական գոտիներն ու զոնաները՝ մերձարևադարձայինից մինչև ձնամերձ: Ամենաբարձր կետը Արարատ լեռն է, ունի 5165 մետր բարձրություն։

Հայաստանը Համարվում է ակտիվ երկրաշարժական գոտի։ Բնակիլմեական պայմանները բազմազան են, աճում են մրգեր, օրինակ ծիրանը, ցածրադիր շրջաններում նաև Հացահատիկներ։ Սեպտեմբերին Արարատյան դաշտը Հարուստ է Որդան Կարմիրով։

Դաշտեր՝ Մշո, Կռնո, Ալաշկերտի, Շիրակի, Արարատյան։

Գետեր՝ Կուր, Ճորոխ, Եփրատ, Տիգրիս, Արաքս։

Լճերը՝ Սևան, Վանա, Ուրմիա

Дошедшие до наших дней редкие образцы ковров и их фрагменты не дают полной картины технико-технологического и композиционно-художественного облика ковров, однако судить о них, а также об армянском ковроткачестве более ранних периодов позволяют заслуживающие внимания ценные косвенные свидетельства. В этом аспекте уникален так называемый Пазырыкский ковер, обнаруженный в Пазырыкском кургане Горного Алтая в 1949 году. Этот ковер своим орнаментально-композиционным оформлением отличается от других подобных находок из алтайских могильников и никак не связывается с традициями алтайских народов. Элементы композиции и стиль оформления этого ковра идентичны вавилоно-ассирийскому искусству. Ряд исследователей отмечают идентичность композиции и орнаментального оформления этого ковра с традициями урартского и раннеармянского культурного мира. Особенно примечательны сходства в технико-технологическом плане, как, например, двойные узлы, присущие армянским коврам. Кроме того, по заключению специалистов Эрмитажа, нитки красного цвета окрашены червями типа араратской кошенили — vordan karmir. Эти факты позволяют заключить, что Пазырыкский ковер соткан в Месопотамии или в районе бассейна озера Ван и более всего связывается с традициями армянского ковроткачества.

Գորգերի հազվագյուտ նմուշները և դրանց բեկորները, որոնք պահպանվել են մինչ օրս, ամբողջական պատկերացում չեն տալիս գորգերի տեխնիկա-տեխնոլոգիական և կոմպոզիցիոն-գեղարվեստական ​​տեսքի մասին, սակայն դրանց, ինչպես նաև հայկական գորգագործության մասին ուշադրության են արժանի անուղղակի արժեքավոր վկայությունները։ ավելի վաղ ժամանակաշրջանների։ Այս առումով եզակի է 1949 թվականին Ալթայի լեռների Պազիրիկ թմբում հայտնաբերված այսպես կոչված Pazyryk գորգը։ Այս գորգը իր դեկորատիվ կոմպոզիցիոն դիզայնով տարբերվում է Ալթայի գերեզմանների այլ նմանատիպ գտածոներից և ոչ մի կերպ կապված չէ ալթայի ժողովուրդների ավանդույթների հետ: Այս գորգի կոմպոզիցիոն տարրերն ու դիզայնի ոճը նույնական են բաբելոնա-ասորական արվեստին: Մի շարք հետազոտողներ նշում են այս գորգի հորինվածքի և դեկորատիվ ձևավորման նույնականությունը ուրարտական ​​և վաղ հայկական մշակութային աշխարհի ավանդույթների հետ։ Հատկապես ուշագրավ են տեխնիկական և տեխնոլոգիական առումներով նմանությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, հայկական գորգերին բնորոշ կրկնակի հանգույցները։ Բացի այդ, Էրմիտաժի փորձագետների եզրակացության համաձայն, թելերը կարմիր գույնի են՝ Արարատյան կոխինային տիպի որդերով՝ որդան կարմիր։ Այս փաստերը թույլ են տալիս եզրակացնել, որ Պազիրիկ գորգը գործվել է Միջագետքում կամ Վանա լճի ավազանում և ամենից շատ կապված է հայկական գորգագործության ավանդույթների հետ։

• Թթվածնի  տարածվածությունը  երկրագնդի վրա

Թթվածինը ամենատարածված քիմիական տարրն է Երկրի վրա։ Կապված թթվածինը կազմում է Երկրի ջրային շերտի զանգվածի 6/7 մասը (85,82 % ըստ զանգվածի), մթնոլորտում, որտեղ նա գտնվում է ազատ վիճակում, պարունակությամբ երկրորդն է (23,15 % ըստ զանգվածի) ազոտից հետո։ Փոփոխությունը օդում 0,1% -ից չի անցնում։ … Երկրագնդի ջրապաշարներում թթվածնի զանգվածային բաժինը 85,82 % է, ավազում՝ 53%, կավերում, լեռնային ապարներում ու հանքերում՝ մոտավորապես 56 %։

• Թթվածնի  դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում

 Պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերության, 6-րդ խմբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 8, ատոմական զանգվածը՝ 15,9994։

Էլեկտրոնի լիցքը՝qe=−e=−1,6⋅10−19Կլ, իսկ զանգվածը՝ me=9.1⋅10−31կգ

Թթվածնի  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական  հատկությունները 

ֆիզիկական հատկությունները

Թթվածնին (երկթթվածնին)՝ որպես պարզ նյութի, ծանոթ չլինել չեք կարող, քանի որ բոլորս ենք այդ նյութը շնչում։ Հայտնի է, որ թթվածինը.

• սովորական պայմաններում գազ է,
• հոտ չունի,
• անգույն է,
• համ չունի,
• եռում է 90,19 Կ (-182,96 °C) ջերմաստիճանում,
• գոլորշիանում է 54,8 Կ (-218,35 °C) ջերմաստիճանում,
• հեղուկ և պինդ վիճակում երկնագույն է,
• հեղուկ վիճակում դեպի մագնիսն է ձգվում

Թթվածնի խտությունը 0 °C ջերմաստիճանում և 101 կՊա ճնշման տակ հավասար է 1,43 գ/լ, ինչը 1,11 անգամ մեծ է օդի խտությունից։ Թթվածինը ջրում քիչ է լուծվում. 20 °C ջերմաստիճանում 100 ծավալ ջրում լուծվում է 3 ծավալ թթվածին, որն էլ, ապահովում է ջրային կենդանիների ու բույսերի շնչառությունը։

Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս թթվածնի, ինչպես և՝ ցանկացած այլ գազի, լուծելիությունը ջրում նվազում է, իսկ իջեցնելիս՝ աճում։ Օրինակ՝ 0 °C ջերմաստիճանում թթվածնի լուծելիությունը 100 ծավալ ջրում 5 ծավալ է, և այդ հանգամանքի հետ է մասամբ կապված հյուսիսային ծովերի ձկնառատությունը։Թթվածնի հատկություններն ուսումնասիրելու համար այն պետք է ստանալ մաքուր վիճակում:Շվեդացի գիտնական Կարլ Շելեն 1771թ.առաջին անգամ անգամ թթվածին ստացել,ապա անգլիացի քիմիկոս Ջոզեֆ Փրիսթլին1774թ. կարմիր սնդիկի օքսիդի HgO քայքայումից.

Քիմիական հատկություններ

Թթվածինն ազատ վիճակում քիմիապես ակտիվ պարզ նյութերից է ու հեշտությամբ փոխազդում է մեծ թվով պարզ և բարդ նյութերի հետ։

• Թթվածնի փոխազդեցությունը ոչ մետաղների հետ.

Թթվածնի հետ անմիջականորեն փոխազդում են գրեթե բոլոր ոչ մետաղները՝ ֆտորից (F₂), քլորից (Cl₂), բրոմից (Br₂) և յոդից (J₂) բացի։

Փոխազդում է ածխի հետ։

Կարևոր է նշել, որ թթվածնի պակասի դեպքում ածխի այրումից առաջանում է խիստ վտանգավոր գազ՝ ածխածնի (II) օքսիդ (CO՝ շմոլ գազ).

Սենյակային ջերմաստիճանում ծծումբը նույնիսկ մաքուր թթվածնում չի փոփոխվում, բայց օդում տաքացնելիս այրվում է թույլ երկնագույն բոցով։

Փոխազդում է ֆոսֆորի հետ․

Այս ռեակցիան սկսելու համար անհրաժեշտ է բարձր ջերմաստիճան ռեակցիան ընթանում է ինքնաբերաբար՝ լույսի ու ջերմության անջատմամբ։

• Սահմանել  օքսիդները, դասակարգել, կազմել  օքսիդների բանաձևերը  և անվանել,  գրել օքսիդների ֆիզիկական և  քիմիական  հատկությունները

Մոլեկուլում  -2 օքսիդացման աստիճանով թթվածնի ատոմ պարունակող երկտարր այն միացությունները, որոնցում թթվածնի ատոմներն անմիջականորեն միացած են մեկ այլ տարրի ատոմների հետ, իսկ միմյանց հետ միացած չեն, անվանվում են օքսիդներ:

Օքսիդները դասակարգվում են ըստ քիմիական հատկությունների.

1.Հիմնային օքսիդներ՝ Na2O,CaO,CuO,FeO,MnO,Cu2O և այլն:

Հիմնային են կոչվում այն օքսիդները, որոնց համապատասխանող հիդրատները հիմքեր են:  

Na2O⇒NaOH,CaO⇒Ca(OH)2

 Եթե օքսիդ առաջացնող տարրը ալկալիական կամ հողալկալիական մետաղ է կամ այլ մետաղ է, որը ցուցաբերում է այդ օքսիդում նվազագույն վալենտականություն (I,II),ապա օքսիդը որպես կանոն հիմնային է:

• Օդի բաղադրությունը:  Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր կարող  են պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)

Օդն անհոտ, անհամ, տարբեր գազերի համասեռ խառնուրդ է: Հեղուկանում է −200°C-ում: 1774թվականին ֆրանսիացի գիտնական Անտուան Լավուազիեն փորձով բացահայտել է, որ օդի ծավալի մոտ 1/5մասը (21)  թթվածինն է, իսկ մոտ 4/5 մասը (78) ` ազոտ և այլ գազեր: 

• Օզոն,   Օզոնային ճեղքերի առաջացման պատճառները   որո՞նք  են 

Օզոնը թթվածնի երեք ատոմներից բաղկացած եռատոմ մոլեկուլ է։ Օզոնի մոլեկուլը կազմված է թթվածին քիմիական տարրի երեք ատոմից ՝ Օ3: Սովորական ջերմաստիճանում օզոնը կապույտ գազ է։ Մթնոլորտում օզոնի մոլեկուլը անկայուն է։ Օզոնը առաջանում է վերնոլորտում 25-30կմ բարձրություններում և կազմում է Երկրի մթնոլորտի աննշան մասը։ Օզոնային շերտը պահպանում է կենսոլորտը արեգակնային ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյա ճառագայթներից։

• Օքսիդավերականգնման  ռեակցիաներ

Այն ռեակցիաները, որոնք ընթանում են նյութերի բաղադրության մեջ առկա տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանների փոփոխությամբ, անվանում են օքսիդացման-վերականգնման ռեակցիաներ:

Այդ ռեակցիաների ընթացքը պայմանավորված է էլեկտրոնի անցմամբ մեկ ատոմից (իոնից, մոլեկուլից) մյուսին, ինչի հետևանքով էլ օքսիդացման աստիճանի փոփոխություն է տեղի ունենում:

• Որտե՞ղ  է  կիրառվում  թթվածնը:

ազմազան են թթվածնի կիրառման բնագավառները. տեխնիկայում գործընթացների գրեթե 80 %-ն այս նյութի կիրառման վրա է հիմնված։ Մետաղների արտադրություն. Դոմենային վառարանում թուջի ստացման գործընթացն արագացնելու նպատակով հաճախ թթվածնով հարստացված օդ է կիրառվում։ 

• Ինչի՞ համար են օգտագործվում էլեկտրաչափերն ու էլեկտրացույցերը։

Էլեկտրաչափերի և էլեկտրացուցերի օգտագործման նպատակն այն է՝ որպեսզի այն ցույց տա էլեկտրական լիցքերը։

• Բերե°ք հաղորդիչների օրինակներ։

Բոլոր մետաղները, և հիմքերի ջրային լուծույթներն էլեկտարականության հաղորդիչներ են։ Անգամ մարդու մարմինը հաղորդիչ է։

• Ո՞ր նյութերն են կոչվում դիէլեկտրիկներ (մեկուսիչներ), բերե°ք օրինակներ

Մեկուսիչները էլեկտրական հոսանքի վատ հաղորդիչներ։ 

• Կարելի՞ է արդյոք լիցքն անվերջ փոքրացնել։

Ոչ

• Ի՞նչ է հողակցումը, ի՞նչ հատկության վրա է հիմնված։

Էլեկտրական հողանցում, մեքենաների, սարքերի էլեկտրական միացումը հողին։ Ըստ նշանակման լինում է պաշտպանական, որը պահպանում է մարդկանց էլեկտրական հոսանքով վնասվելուց։

• Ո՞վ և ե՞րբ է հայտնագործել էլեկտրոնը։

Էլեկտրոն՝ բացասական լիցք ունեցող կայուն տարրական մասնիկ, նյութի հիմնական կառուցվածքային միավորը։ Էլեկտրոններից է բաղկացած ատոմների էլեկտրոնային թաղանթը, որտեղ նրանց թիվն ու դիրքը որոշում են նյութի քիմիական հատկությունները։ Ազատ էլեկտրոնների շարժը որոշում է այնպիսի երևույթներ, ինչպիսին էլեկտրական հոսանքն է վակուումում և հաղորդիչներում։

Հայտնագործող Ջոզեֆ Թոմպսոն 1897

• Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված էլեկտրոնը;

Բացասական լիցքով

• Ատոմի ներսում ինչի՞ շուրջն են պտտվում էլեկտրոնները։

Միջուկի

• Ի՞նչ լիցքով է լիցքավորված ատոմի միջուկը։

Դրական

• Ապացուցեք, որ ամբողջական ատոմը չեզոք է։

 Ցանկացած պինդ մարմին, հեղուկ, գազ կամ պլազմա կազմված է չեզոք կամ իոնացված ատոմներից

• Միմյանցից ինչո՞վ են տարբերվում ալֆա, բետա և գամմա ճառագայթումները։

Ալֆա ճառագայթները բարձր էներգիայի իոնացնող մասնիկների ճառագայթման ձև են:Բետա ճառագայթումը իոնացնող ճառագայթման ձև է, որն արտանետվում է որոշակի տիպի ռադիոակտիվ միջուկների կողմից: Գամմա ճառագայթները էլեկտրամագնիսական ճառագայթում են, որոնք արտադրվում են ռադիոակտիվությամբ:

• Բերե°ք ռադիոակտիվ նյութերի օրինակներ

պրոմեթիում, պոլոնիում

• Քիմիական տարբեր տարրերի ատոմներն ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից։

Տարբեր տարրերի ատոմները միմյանցից տարբերվում են իրենց միջուկի լիցքով և այդ միջուկի շուրջը պտտվող Էլեկտրոնների թվով: 

• Իրենցից ի՞նչ են ներկայացնում դրական ու բացասական իոնները։

Դրական իոններ-ատոմները կարող են կորցնել մեկ կամ մի քանի էլեկտրոններ
Բացասական իոններ- ատոմին միանում է մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն

• Ի՞նչ է էլեկտրական դաշտը։

Էլեկտրական դաշտը մատերիայի հատուկ տեսակ է, որը գոյություն ունի ցանկացած լիցքավորված մարմնի շուրջ:

• Ինչո՞վ է դաշտը տարբերվում նյութից։

Էլեկտրական դաշտի ուժագծերն այն ուղղորդված գծերն են, որոնք ցույց են տալիս դրական լիցքավորված մասնիկի վրա ազդող ուժի ուղղությունն այդ դաշտում:

• Թվարկե°ք էլեկտրական դաշտի հիմնական հատկությունները։

1,Լիցքավորված մարմնի էլեկտրական դաշտը որոշ ուժով ազդում է իր ազդեցության գոտում հայտնված ցանկացած այլ լիցքավորված մարմնի վրա:
2,Լիցքավորված մարմնի էլեկտրական դաշտը մարմնին մոտ տիրույթում ուժեղ է, իսկ նրանցից հեռանալիս թուլանում է: 

• Ինչպե՞ս է որոշվում էլեկտրական դաշտում շարժվող մասնիկի արագացումը։

a=F/m

• Ո՞ր դեպքում է էլեկտրական դաշտը մեծացնում մասնիկի արագությունը և ո՞ր դեպքում փոքրացնում այն։

Եթե մասնիկի լիցքը դրական է, ապա ուժագծերի ուղղությամբ շարժվելիս նրա արագությունը կաճի, հակառակ ուղղությամբ շարժվելիս՝ կնվազի:

• Չեզոք թղթի կտորներն ինչու՞ են ձգվում էլեկտրականացած մարմնի կողմից։

Ըստ էլեկտրական դաշտի 1 հատկության։

1. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները և որոշե՛լ դրանց
դեմքը, թիվը, հոլովը։
Ես եմ, դու ես, ես ու դու-Առաջին դեմք,երկրորդ դեմք,եզակի,Ուղղական
Գիշերում այս դյութական,
Մենք մենակ ենք – ես ու դու.-Առաջին դեմք,երկրորդ դեմք,եզակի,Ուղղական
Ես էլ դու եմ. ես չըկամ…-Առաջին դեմք,եզակի,Ուղղական
Կապույտ երկնքի ոսկեղե՛ն աստղեր
Ձեր հեռվից դուք միշտ տեսնում եք նրան-երկրորդ դեմք,հոգնակի,Ուղղական
Ասացե՛ք, արդյոք նա էլ թախծո՞ւմ էր-Երրորդ դեմք,եզակի,ուղղական
Արդյոք տրտո՞ւմ էր նա էլ ինձ նըման-Երրորդ դեմք,եզակի,ուղղական
Խորհրդագետնե՛ր, դուք տեսնում եք միշտ-Երկրորդ դեմք,հոգնակի,ուղղական
Արդյոք մենա՞կ էր նա էլ ինձ նըման-Երրորդ դեմք,եզակի,ուղղական հոլով
Թե՛ ընկեր գտած ժպտում էր անվիշտ
Եվ փայփայում էր և սիրում նրան
Խորհրդագետնե՛ր, դուք ժպտում եք լուռ-Երկրորդ դեմք,հոգնակի,ուղղական
Դուք լուռ ժպտում եք իմ ցավի վրա-երկրորդ դեմք,հոգնակի,ուղղական
-Նա, քեզ մոռացած, վաղուց ամենուր-Երրորդ դեմք,եզակի,հայցական,տրական
Ծաղրում է քո խենթ խոսքերը հիմա…
2. Գտնե՛լ, թե որ հատվածներում նշված հոլովով անձնական
դերանուններ կան։
Ուղղական
1.Կյանքիս բերքն ու բարին ես ցրեցի լրիվ
Հողի նման բարի, հողի նման….
2. Իմ սերունդն ամբողջ եղյամի մեջ է.
Նշանակում է ցրտեր են եղել….
3. Ես լուռ կարդում եմ գիրը քարերի
Եվ քարանում եմ քարե բառերից….
Սեռական
1.Թափառում ենք փողոցներում՝
Ես քո սիրով, դու՝ ուրիշի
2. Արշալույսից մինչ երեկո ես լսեցի քամուն.
Նա ուռենու շրշյուն բերեց իմ հեռավոր ձորից:

3. Ես չեմ ուզում աշխարհից բազում գանձեր ու երազ,
Միայն երգն այս սիրավետ ու իմ սիրտը հասկանաս…
Տրական
1.Ինձ փոխանցեցին ծիծաղի մի լաթ,
Որ տխրությունից իմ հոգին սրբեմ ։
2. Գնացքը սողաց մթին ձորից,
Ինձ էլ վերցրեց, ճչաց, գնաց…
3. Կնայի քեզ երկնքից մի գունատ լուսին,
Կիջնի ահա երեկոն, գիշեր կլինի…
 3. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները, որոշե՛լ թիվը և
հոլովը (չհոլովվող դերանունների դեպքում նշել չթեքվող լինելը)։
Գագիկ թագավորի ծառաները պալատի առաջ մի օձ են տեսնում, որը անհանգիստ գետնին էր քսում եղջյուրները։ Թագավորը կարգադրում է կտրել օձի եղջյուրները։ Դրանից հետո օձը հանգստանում է և գոհ հեռանում։ Ժամանակ անց նա նորից երևում է պալատի մոտ և բերանից մի կորիզ գցելով՝ անհայտանում է։ Գագիկի հրամանով կորիզը տնկում են և հետևում նրան։ Ամռանը այդ կորիզից մի հսկայական կլոր պտուղ է աճում։ Փորձելու համար մի կտոր տալիս են ուտելու մերձիմահ ծերուկի։ Սա անմիջապես կազդուրվում է ու երիտասարդանում։ Գագիկն իր պալատականների հետ վայելում է պտուղի մնացած մասը և նույնպես կազդուրվում ու երիտասարդանում։ Դրանից հետո այդ պտուղի անունը դնում են չմեռուկ, որը, բերանից բերան անցնելով, դառնում է ձմերուկ։ Արամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից ( Սա ժողովրդական ստուգաբանություն է. Հրաչյա Աճառյանն իր «Հայերեն արմատական բառարանում»
Սա-Եզակի,ուղղական
նույնպես-չի հոլովվում
ձմերուկ բառը համարում է ձմեռն բառից կազմված (որպես զովացնող)։
 4. Գտնե՛լ փոխադարձ դերանունները։
Կախարդական մի շղթա կա երկնքում՝
Անրերևույթ, որպես ցավը խոր հոգու,
Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն՝
Օղակելով լույս աստղեցը մեկմեկու։
Մեղմ գիշերի գեղագանգուր երազում
Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան,
Առկայծում են կարոտագին երազուն՝
Հավերժաբար իրար կապված և բաժան։
Ես ու դու էլ շղթայված ենք իրարու,
Կարոտավառ երազում ենք միշտ իրար,
Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան ու հեռու
Աստղերի պես և՛ հարազատ, և՛ օտար…
Մեկմեկու,իրար,իրարու,

5. Դո՛ւրս գրել դերանունները և խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։ Հոլով, թիվ կամ դեմք ունեցող դերանունների դեպքում նշե՛լ դրանք։
Մկան թագավորը հրաման է տալիս, կանչում իր մոտ չղջիկին և ասում. «Ա՛յ
անպիտան, դու մուկ ես, ո՞ւր ես թաքնվում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց
է անում թևերը և ասում. «Ես ինչի՞ պիտի տուրք տամ քեզ, չե՞ս տեսնում սրանք.
Ես թռչուն եմ, ես որտեղի՞ մուկն եմ»։ Մկան թագավորը գրում է թռչունների
թագավորին, թե այս տեսակ մի թռչուն կա. ինչի՞ դու նրանից տուրք չես վերցնում։
Թռչունների թագավորը սա որ լսում է, կանչում է չղջիկին, ասում. «Թե որ թռչուն
ես, մեր օրենքը ինչի՞ ես խախտում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց է անում
բերանը, ցույց տալիս ատամները և ասում. «Ես մուկ եմ, թռչունը բա ատամներ
կունենա՞»։ Թռչունների թագավորը մնում է շվարած, գլուխը կորցրած։ Այսպես
չղջիկը, երկուսին էլ խաբելով, մինչև հիմա էլ իր համար հանգիստ ապրում է
առանց տուրք տալու։
իր,դու,ես,քեզ,սրանք,այս,նրանից,սա,մեր,այսպես
անձնական-Իր(եզակի,սեռական),դու(եզակի,ուղղական),ես(եզակի,ուղղական),քեզ(եզակի․հայցական),մեր(Հոգնակի,սեռական)
Ցուցական-սա(եզակի,ուղղական),սրանք(հոգնակի,ուղղական),նրանից(եզակի,բացառական),այս(եզակի),այսպես(եզակի)
Արոամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից
 6. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Իրար, այսչափ, նրանք, ոմն, ուրիշ, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի,
ամեն ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք,
ամենքը, մեկմեկու:
Նրանք,մենք,ինքը,իրենք,դուք
Նրաքն նույնպես համաձայն էին։
Մենք հաղթեցինք այս մրցույթը։
Ինքը շատ է սիրում ֆուտբոլ։
Իրենք միշտ զբաղվում են տարբեր բաներով,երբ հավաքվում են։
Դուք վստա՞հ եք,որ ուզում եք դա։
։7. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Ոմն, այսչափ, ինչ-որ, դրա, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի, ամեն
ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք, մյուս,
ամենքը, միևնույն:
Նույնպիսի,այսչափ,դա,սա
Երկու դեպքում էլ նույնպիսի տարբերակներ էին առաջարկել։
Մենք դեռևս այսչափ հիասթափված չենք եղել։
Դա շատ դժվար գործ է։
Սա շատ լավ գիրք է։
 8. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են ցուցական:
1. ողջ, ամբողջ, միևնույն, ամենայն
2. համայն, սույն, միևնույն, ինչ
3. այսպես, այդպես այնպես, որքան
4. սա, դա, նույնտեղ, այնչափ
 9. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են որոշյալ:
1. միմյանց, յուրաքանչյուր, ինչ, երբ
2. ամեն ինչ, համայն, ամեն մի, ողջ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

10. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են հարաբերական:
1. ով, ինչ, երբ, սույն
2. ողջ, քանի, ինչու, որ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

ա)  քիմիական  տարրի  նշանը Na
բ)  կարգաթիվը, միջուկի  լիցքը՝ 11 Z = +11
գ)  ատոմի  բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  թիվը) (11p, 12n)11e
դ)  պարբերության  համարը, լրիվ լրացված էներգիական մակարդակների  թիվը  3-րդ պարբերություն

ե)  խմբի  համարը, ենթախումբը (գլխավո՞ր  է, թե՞ երկրորդական), արտաքին արտաքին էներգիական մակարդակում էլեկտրոնների թիվը խումբ 1-ին, ենթախումբը-գլխավոր

զ)  էլեկտրոնների  բաշխումն  ըստ էներգիական  մակարդակների (+11)|2|8|1

է)  էլեկտրոնային  բանաձևը (էլեկտրոնների  բաշխումն ըստ էներգիական

      մակարդակների  և ենթամակարդակների), նաև  քվանտային բջիջներով

ը)  ո՞ր հատկություններն  են  ավելի  ուժեղ  արտահայտված` մետաղակա՞ն, թե՞                 

      ոչ մետաղական…                                                                             

 թ)  գրեք պարզ  և  բարդ  նյութերի  բանաձևեր, որոնց  բաղադրության  մեջ         

      առկա  է  այդ   տարրի  ատոմներ  և  անվանեք  նյութերը

It is quite evident that a person should know a foreign language. Knowing a foreign language helpsyou to appreciate a new literature and a new culture. It makes possible to get acquainted with adifferent way of thinking and to understand a new civilization. A lot of people in different parts of the world speak several languages. The knowledge of foreign languages helps people of different countries to communicate easily without any interpreters.English is now the most widespread language. People all over the world speak English as native,official or second language. It is also used by different international professions such as aviation,sports, business. It is the most important language in trade, culture, science and politics. It is theworking language of modern technologies. If you know English you can communicate with the worldby computer.

1. Why should a person know a foreign language?

Knowing a foreign language helpsyou to appreciate a new literature and a new culture. It makes possible to get acquainted with adifferent way of thinking and to understand a new civilization.

2. The word different is synonymous to

3. Is English the most widespread language?

yes

4. What is the main idea of the text?

If you know English you can communicate with the worldby computer.