1.Ո՞վ է Փավստոս Բուզանդը, և ի՞նչ է նշանակում նրա անունը:
Փավստոս Բուզանդը հայ պատմիչ է, ով, ըստ ավանդության, ապրել է 5-րդ դարում և հեղինակել է «Պատմություն հայոց» կոչվող գործը: Նրա անունը կապված է հունարեն «բյուզանդ» բառի հետ, որը ենթադրում են՝ «Բյուզանդիոնից» եկած կամ «Բյուզանդիացի» նշանակում, ինչը վկայում է նրա հնարավոր կապը Բյուզանդիայի կամ հունական մշակույթի հետ:
2.Ի՞նչ պատմական ժամանակաշրջան է ընդգրկում «Պատմություն հայոց» երկը:
«Պատմություն հայոց» երկը ընդգրկում է 4-րդ դարի պատմական իրադարձությունները և լուսաբանում է Հայաստանը՝ 330-ականներից մինչև 387 թվականը, այսինքն՝ մինչև Մեծ Հայքի բաժանումը Հռոմի և Պարսկաստանի միջև:
3.Պատմիչը «Պատմություն հայոց» երկում ի՞նչն էր գնահատում և ի՞նչն էր դատապարտում:
Փավստոս Բուզանդն իր գործում գնահատում էր հայրենասիրությունը, հավատարմությունը, ազնվությունն ու հանուն հայրենիքի զոհաբերումը: Նա հատկապես գնահատում էր այն մարդկանց, ովքեր իրենց կյանքը զոհում էին ազգային նպատակներին, պայքարում օտարների դեմ՝ քրիստոնեական հավատքը և ազգային ինքնությունը պահպանելու համար: Մյուս կողմից՝ դատապարտում էր դավաճանությունը, պառակտումն ու ներքին կոնֆլիկտները, որոնք խաթարում էին երկրի և ժողովրդի ուժը՝ նպաստելով օտար տերությունների ազդեցությանը Հայաստանում։
Եղիշե
Ո՞վ է Եղիշեն:
Եղիշեն հայ պատմիչ է, ով ապրել է 5-րդ դարում և հայտնի է իր պատմագրական երկերով:
Ո՞րն է Եղիշեի գլխավոր երկը:
Նրա գլխավոր երկն է «Վարդանի և հայոց պատերազմը», որը մանրամասն նկարագրում է հայերի պայքարը սասանյան Պարսկաստանի դեմ՝ իրենց քրիստոնեական հավատքն ու ազգային ինքնությունը պահպանելու նպատակով
5-րդ դարի ո՞ր ճակատամարտի ականատեսն ու մասնակիցն է դառնում Եղիշեն:
Եղիշեն եղել է Ավարայրի ճակատամարտի ականատեսն ու մասնակիցը, որն անցկացվել է 451 թվականին: Այս ճակատամարտում հայերը, Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, դիմադրեցին պարսից զորքերին՝ պաշտպանելով իրենց կրոնն ու ազգային ազատությունը։
Մովսես Խորենացի
1․ Ո՞վ է Մովսես Խորենացին:
Մովսես Խորենացին մեծ հայ պատմիչ, մատենագիր և գրող է, ով ապրել է 5-րդ դարում։ Նրան համարում են «հայոց պատմության հայր»՝ իր մեծածավալ գործի համար, որը շարադրել է հայ ժողովրդի պատմությունը սկզբնական ժամանակներից մինչև իր ժամանակը:
2․ Ի՞նչ պատվանուններով են մեծարել Խորենացուն:
Խորենացուն մեծարել են մի շարք պատվանուններով, այդ թվում՝ «Հայոց պատմահայր» և «Մովսես Մեծ», ինչը ցույց է տալիս նրա մեծ դերը հայկական պատմագրության և մշակույթի մեջ:
3․ Ո՞ր ստեղծագործությունն է համարվում Խորենացու մատենագրական վաստակի թագն ու պսակը:
Խորենացու մատենագրական վաստակի թագն ու պսակը համարվում է նրա հիմնական ստեղծագործությունը՝ «Պատմություն հայոց» գործը: Այս ստեղծագործությունը ներառում է Հայաստանի ծագումը, ազգի նախնիների պատմությունները և ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցած ուղին՝ մինչև 5-րդ դարը:
Երկի պատվիրատուն և կառուցվածքը
1․ Ո՞ւմ պատվերով է Խորենացին շարադրել «Հայոց պատմություն» երկը:
1․ Մովսես Խորենացին իր «Հայոց պատմություն» ստեղծագործությունը շարադրել է Աշոտ Բագրատունու և Սահակ Պարթևի պատվերով։ Նրանք ցանկացել են, որ Խորենացին գրի հայ ժողովրդի պատմությունը, որպեսզի հետագա սերունդները կարողանան այն ուսումնասիրել և գնահատել։
2․ Քանի՞ մասից է բաղկացած Խորենացու «Հայոց պատմություն» երկը, և ինչպե՞ս են դրանք վերնագրված:
Խորենացու «Հայոց պատմություն» երկը բաղկացած է երեք մասից, որոնց վերնագրերն են.
Առաջին գիրք՝ «Նախնական պատմություն» – Ներկայացնում է հայկական առասպելներն ու լեգենդները, հայ ժողովրդի դիցաբանական արմատները:
Երկրորդ գիրք՝ «Միջին պատմություն» – Կենտրոնանում է Արտաշեսյան և Արշակունի թագավորական տոհմերի պատմության վրա:
Երրորդ գիրք՝ «Վերջին պատմություն» – Նվիրված է 4-5-րդ դարերի իրադարձություններին, հայտնի պատմական անձանց ու հայոց եկեղեցու պատմությանը։
3․ Ովքե՞ր են Խորենացու ամենասիրելի հերոսները, ինչո՞ւ է հենց նրանց նախընտրում պատմիչը:
Խորենացու ամենասիրելի հերոսներն են Հայկը, Արտաշեսը և Տրդատը: Հայկը խորհրդանշում է ազգային ինքնության, ազատության և հայրենասիրության գաղափարները, լինելով հայ ժողովրդի նախահայրն ըստ ավանդության։ Արտաշեսն ու Տրդատը պատկերված են որպես ուժեղ և իմաստուն արքաներ, ովքեր պաշտպանում էին հայրենիքը և նպաստում նրա զարգացմանը։ Խորենացին նախընտրում է նրանց, քանի որ նրանք մարմնավորում են ազգանվեր արժեքներ՝ հայրենասիրություն, խիզախություն և նվիրում հայրենիքին, ինչը կարևոր է պատմիչի գաղափարախոսության և ուսուցողական նպատակների համար։
Երկի առանձնահատկությունները
1․ Խորենացու երկն ի՞նչ առանձնահատկություններով է աչքի ընկնում:
1․ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» երկը աչքի է ընկնում մի քանի կարևոր առանձնահատկություններով: Այն ոչ միայն պատմական փաստերի ամփոփագիր է, այլև յուրահատուկ ստեղծագործություն, որը ներառում է հայ ժողովրդի դիցաբանությունը, առասպելները և հերոսական պատմությունները՝ ներկայացնելով ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացը: Խորենացին օգտագործում է գեղարվեստական ոճ, տիեզերագիտական մեկնաբանություններ և զգացմունքային նուրբ գծեր, ինչը երկին տալիս է պատմաքաղաքական և մշակութային խորություն։
2․ Քերթողահայրն իր աշխատությունը գրելիս ի՞նչ աղբյուրներից է օգտվել:
2․ Խորենացին իր աշխատանքը գրելիս օգտվել է տարբեր աղբյուրներից, այդ թվում՝
Ավանդական ու բանավոր պատմություններ՝ որոնք փոխանցվել էին սերունդների միջոցով,
Գրավոր աղբյուրներ՝ այդ թվում հույն և ասորական հեղինակների գործեր,
Սուրբ Գիրք և կրոնական գրականություն՝ ինչպիսին են Աստվածաշնչյան գրքերը,
Պետական ու արքայական փաստաթղթեր՝ որոնք հնարավոր էր օգտագործել իր ժամանակի համար։
3․ Ինչո՞ւ է երկը ձեռք բերել նաև միջազգային հնչեղություն:
3․ Խորենացու երկը ձեռք է բերել միջազգային հնչեղություն, քանի որ այն արժեքավոր աղբյուր է ոչ միայն հայ ժողովրդի, այլև ողջ տարածաշրջանի պատմության համար: «Հայոց պատմություն» գործն առանձնանում է իր մանրամասնությամբ և ընդգրկում է կարևոր տեղեկություններ Հայաստանի ու հարևան ժողովուրդների մասին: Այս երկը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմության մեջ հայկական մշակույթի դերի ըմբռնման համար՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի վաղ պատմությունը, որը հետաքրքիր է դարձել նաև օտարազգի պատմաբանների ու արևելագետների համար։
«Ողբը»
1․Ինչո՞վ է եզրափակում Խորենացին պամությունը:
1․ Մովսես Խորենացին «Հայոց պատմություն» երկը եզրափակում է ողբով և խոր հիասթափությամբ: Նա արտահայտում է իր ցավն ու վիշտը հայ ժողովրդի վիճակի նկատմամբ՝ նկարագրելով, թե ինչպես է երկիրը թուլացել ու ենթարկվել անկման։ Խորենացին արտահայտում է իր մտահոգությունը ազգային արժեքների ու ինքնության կորուստի վերաբերյալ՝ մտորելով այն մասին, թե որքան մեծ է Հայաստանի երբեմնի փառքը և որքան տխուր է ժամանակի վիճակը։
2․ Ինչո՞ւ է ողբում պատմահայրը, ո՞րն էր պատճառը:
2․ Խորենացին ողբում է, քանի որ տեսնում է Հայաստանի թուլացած ու դաժան վիճակը, որը ժամանակի ընթացքում կորցրել է իր հզորությունն ու ազգային միասնականությունը: Նա վշտացած է՝ տեսնելով, որ նախկինում փառավոր ու հզոր երկիրը այժմ թուլացել է օտար տիրապետությունների և ներքին պառակտումների պատճառով։ Պատմահայրը ցավում է նաև այն պատճառով, որ ժողովրդի մեջ կորել են ազգային և հոգևոր արժեքները։
3․ Ինչպիսի՞ն էին վարդապետները:
3․ Խորենացին վարդապետներին նկարագրում է որպես անձինք, ովքեր կորցրել են իրենց սկզբնական առաքելությունն ու նվիրվածությունը: Վարդապետները վերածվել էին հոգևոր կյանքի սկզբունքներից հեռացած մարդկանց, որոնք բավարար ուշադրություն չէին դարձնում ազգային ու կրոնական դաստիարակությանը և նպաստում էին ժողովրդի թուլացմանը։
4․ Ինչպիսի՞ն էին զինվորները:Ներկայացնել երկի կառուցվածքը:
4․ Խորենացին զինվորներին ներկայացնում է որպես ժամանակի հետ թուլացած, անտարբեր մարդկանց, որոնք կորցրել են իրենց խիզախությունն ու հայրենասիրական ոգին: Նրանք այլևս չեն պաշտպանում հայրենիքը նախկին ուժով և նվիրումով, և այս ընդհանուր անտարբերությունը Խորենացին համարում է հայրենիքի անկման պատճառներից մեկը։
Ներկայացնել երկի կառուցվածքը:
1․ Հակիրճ ներկայացնել մի քանի պատճառ:
Մի քանի պատճառներ, թե ինչու է Խորենացին գրել այս գործը.
Հոգևոր ու մշակութային ժառանգության պահպանություն՝ ներկայացնելու հայ ազգի ծագումն ու մշակութային արժեքները։
Կրթական նպատակ՝ մատուցելու ազգային ու պատմական արժեքներ հաջորդ սերունդներին։
Ազգային ինքնության ամրապնդում՝ հայ ժողովրդի համախմբումը և գիտակցումը իրենց ինքնության մասին։
Դաստիարակչական ու բարոյական նպատակներ՝ ցուցադրելու հայոց փառքը, բայց նաև զգուշացնելու ազգային արժեքների կորուստից։
2․ Վերլուծել հատվածը:
Խորենացու երկը միաժամանակ պատմական և բարոյական ուղերձ է։ Նրա նկարագրած պատմական դեպքերը հաճախ ունեն դաստիարակչական երանգներ, և դրանցում նա մատնանշում է բարոյական արժեհամակարգի ու ազգային միասնականության անհրաժեշտությունը: Խորենացին հաճախ անդրադառնում է այն դեպքերին, երբ հայերը համախմբվել են օտար նվաճողների դեմ և վեհացրել իրենց հերոսական կեցվածքը: Սակայն, նրա ողբն ու հուսահատությունը գալիս են այն ժամանակներից, երբ տեսնում է ներքին պառակտումներ և դավաճանություններ, որոնք խաթարում են հայ ազգի հզորությունը։Խորենացու ստեղծագործության այս կառուցվածքը և նրա վերջնական ողբը ստիպում են ընթերցողին զգալ ազգային ինքնության պահմանության կարևորությունը, ինչպես նաև հասկանալ պատմական դասերը, որոնք կարող են կանխել ապագա դժվարությունները։
«Վահագն վիշապաքաղ»
1․ Ո՞վ է Վահագնը:
1․ Վահագնը հայոց դիցաբանության հերոս-աստված է, որը համարվում էր պատերազմի, քաջության և հաղթանակի աստված։ Նա հայ ժողովրդի դիցաբանական հերոսներից է, ով ներկայացվում է որպես արեգակնային բնույթի անձնավորում, որը պաշտպանում էր հայերին և պայքարում չարի ուժերի դեմ։
2․ Ինչո՞ւ է Խորենացին Վահագնին կոչել Վիշապաքաղ:
2․ Մովսես Խորենացին Վահագնին կոչել է Վիշապաքաղ, որովհետև ըստ առասպելի՝ Վահագնը մարտնչում էր վիշապների (վիշապներ՝ չար, ավերիչ ուժերի խորհրդանիշներ) դեմ՝ նրանց հաղթելով ու սպանելով։ «Վիշապաքաղ» տիտղոսը խորհրդանշում է նրա ուժն ու քաջությունը չարի դեմ պայքարում և հաղթանակը չար ուժերի վրա, ինչը նույնպես խորհրդանշում է բարու հաղթանակը չարի նկատմամբ։
3․ Ինչպիսի՞ն է Վահագնը:
3․ Վահագնը պատկերացվում է որպես քաջ, հզոր և անպարտ հերոս՝ վառվռուն տեսքով: Ըստ Խորենացու նկարագրության՝ Վահագնը ծնվելիս ուներ կրակե մազեր, բոցավառ մորուք և բոցկլտուն աչքեր՝ որպես արեգակի ու փառքի խորհրդանիշներ։ Այս կերպարանքով նա մարմնավորում էր արևի և կրակի տարրերը, որոնք կապված են ուժի ու հզորության հետ։ Վահագնը ներկայացվում է որպես հերոսական անձնավորություն, որը պաշտպանում է հայրենիքը և հաղթում չար ուժերին՝ իր օրինակով ներշնչելով մարդկանց քաջության ու հաղթանակի ոգին։
1․ Հակիրճ ներկայացնել, թե ով է Վահագնը՝ ըստ Խորենացու:
Մովսես Խորենացու ներկայացմամբ, Վահագնը հայոց դիցաբանության առասպելական հերոս է, որն ունի կրակի, արևի և պատերազմի աստվածության խորհուրդ։ Նա համարվում էր քաջության և հաղթանակի աստված, որը պաշտպանում էր հայերին և պայքարում էր չարի դեմ։ Վահագնը հատուկ սրբություն ու ուժ էր խորհրդանշում՝ այնպիսի ուժ, որը երբեք չէր ենթարկվում պարտության։
2․ Առասպելից ներկայացնել Վահագնի քաջագործություններից մի քանիսը:
Առասպելում ներկայացվում են Վահագնի մի շարք քաջագործություններ, որոնք ընդգծում են նրա անպարտելիությունը և խիզախությունը:
Վահագնը մի անգամ պայքարեց և հաղթեց վիշապին, որը ավերում էր երկիրը, ուստի Խորենացին նրան կոչում է Վիշապաքաղ՝ վիշապի սպանողի կոչում:
Նա նաև ջախջախեց տիտաններին, որոնք դեմ էին հայերին ու փորձում էին զավթել երկիրը:
Վահագնը նաև ջրերի ու հողերի աստված էր, ուստի նրա միջոցով հայերը պաշտպանված էին բնական կործանումներից:
Այս քաջագործությունները ցույց են տալիս Վահագնի հերոսական և աստվածային ուժը, ինչպես նաև նրա կարևոր դերը հայ ժողովրդի պաշտպանության և լավ վիճակի պահպանման մեջ:
💖💕Ես Մարիամ Բարսեղյանն եմ բարի գալուստ իմ բլոգ💕💖 